Gnothi Seauton 🌻

  “Ben demiştim.” Sanırım günlük hayatta en sık duyduğum ama en az sevdiğim cümlelerden biri bu. İlk bakışta masum gibi görünür. Hatta bazen gerçekten haklı çıkan kişinin söylediği bir cümledir. Ama yine de bana hep eksik gelir. Çünkü bu söz, yaşananı anlamaktan çok, sonucu sahiplenmeye benziyor. Hayat geriye doğru izlediğimiz bir film değil ki… Bir filmi bitirdikten sonra, “Bu karakter en başta bunu yapmamalıydı.” demek kolaydır. Çünkü artık sonunu biliyoruz. Oysa hayatın içinde böyle bir ayrıcalığımız yok. İnsan kararlarını sonunu bilerek değil; o an bildikleriyle, hissettikleriyle ve sahip olduğu imkânlarla verir. Bu yüzden bir olay gerçekleştiğinde “Ben demiştim.” demek, çoğu zaman yaşananı açıklamaz. Sadece sonucun tahmin edildiğini gösterir. Üstelik doğru çıkan her tahmin, doğru bir değerlendirme yapıldığı anlamına da gelmez. Bazen insanlar sadece olasılıklardan birini söyler ve o gerçekleşir. Ama asıl önemli olan, neden gerçekleştiğini anlayabilmektir. Belki de bu yüz...

“İntikam almadan önce iki mezar kaz.”  Konfüçyüz'e ait deniliyor.  Bazı cümleler vardır; ilk okuduğunda anlamını bildiğini sanırsın. Sonra yıllar geçer, aynı cümleyi yeniden okursun ve bu kez başka bir tarafını görürsün.  Bende düşündürdüğü şu: Neden hiçbirimiz intikamı, henüz almadan önce düşünmeyiz de aldıktan sonra düşünürüz? Belki de bazı cümlelerin gücü cevap vermesinde değil, soru sormasındadır. İntikam denildiğinde çoğu kişinin aklına büyük hesaplaşmalar gelir. Oysa benim deneyimlediğim şu; hayatın içinde intikam çok daha sessiz biçimlerde de ortaya çıkabiliyor. Bir sözü özellikle söylemek, susulması gereken yerde susmamak, birini görmezden gelmek, bekletmek… Bazen insan farkında bile olmadan, incindiği yerden karşılık vermeye başlıyor. Belki de bu yüzden bu söz hala canlılığını koruyor. Çünkü bize başkasını değil, tam o anda kendine dön bir bak diyor.  İntikam gerçekten karşı tarafa mı yöneliktir, yoksa insanın kendi içinde bitiremediği bir hesap mıdır? Belki...

  Beni en çok düşündüren şey, bazı insanların neden birkaç cümleyle bile insana iyi gelebildiğidir.” Rainer Maria Rilke, Genç Bir Şaire Mektuplar ’ında şöyle der: “Sizi rahatlatmaya çalışan kişinin… yaşamında pek çok dert ve keder vardır. Başka türlü olsaydı zaten o sözcükleri bulmayı asla beceremezdi.” Bu cümle bana önemli bir gerçeği hatırlatıyor: İnsan, çoğu zaman en çok yaşadığı yerden konuşur. Bilgi kitaplardan öğrenilebilir. Fakat anlayış, çoğu zaman hayatın içinden gelir. Aynı olayları yaşamamış olsak bile, yaşadıklarımız bize olaylara farklı açılardan bakmayı öğretir. Carl Gustav Jung, “Ayakkabılarıyla yürümediğiniz sürece kimseyi yargılamayın.” der. Çünkü bir insanın davranışını anlamak için yalnızca sonucuna değil, onu oraya getiren yolculuğa da bakmak gerekir. Belki de bu yüzden bazı insanlar konuşurken seslerini yükseltmez. Kendilerini kanıtlamaya çalışmazlar. Sadece birkaç sade cümle kurarlar. O cümleler etkileyicidir; çünkü teoriden değil, deneyimden doğmuştur....

Nietzsche,  “Görünmez olmak isteyen, kalabalığa karışır.”  der. İlginçtir; bugün hiç olmadığımız kadar birbirimize ulaşabiliyoruz. Bir mesaj göndermek saniyeler sürüyor. Bir insanın ne yaptığını, ne düşündüğünü, hatta ne yediğini bile anında görebiliyoruz. Buna rağmen yalnızlık, günümüzde en çok kaçındığımız ve korktuğumuz duygu değil mi?  Belki de sorun insan sayısında değil de, insan fazlalığındadır. Ofiste, dışarıda, belki de evinde...  Carl Gustav Jung her yazımda bana şahane kapılar açıyor. “Yalnızlık, çevrende insan olmaması değil; önemli gördüğün şeyleri paylaşamamaktır.”  Bu cümle yalnızlığa bambaşka bir yerden bakmayı öneriyor. Çünkü insan bazen tek başınayken huzurludur; bazen de kalabalıkların içinde kendine yabancı hisseder. Belki bir iki yıl sonra sosyal medyada herşeyini paylaşmayan kişiler özel olarak tanımlanacak.   Aristoteles, insanı “politik bir hayvan”, yani doğası gereği ilişki kuran bir varlık olarak tanımlar. Ancak ilişki kurmak ile a...

Geçen gün kahve sırasındaydım. Önümdeki kişi birkaç dakika boyunca sütlü mü, sütsüz mü, yulaf sütlü mü, badem sütlü mü karar vermeye çalıştı. Onu izlerken aklımdan şu geçti: Gerçekten bu kadar çok düşünmemiz gereken şey var mı? Yanlış anlaşılmasın. İnsan hayatını kolaylaştıran seçeneklerin artması güzel. Kimse tek tip bir dünyada yaşamak istemez. Ama bazen seçeneklerin fazlalığı bizi özgürleştirmek yerine yoruyor gibi geliyor. Sabah ne giyeceğimizi düşünüyoruz. Kahvemizi nasıl içeceğimizi düşünüyoruz. Ne izleyeceğimizi düşünüyoruz. Nereden sipariş vereceğimizi düşünüyoruz. Bir ilişkiyi sürdürmek ya da bitirmek… Bir şehirde kalmak ya da gitmek… Bir haksızlığa ses çıkarmak ya da susmak… Her ihtimal elimizin altında olsun istiyoruz. Her zaman daha iyisi çıkabilir diye düşünüyoruz. Düşünüyoruz da düşünüyoruz… Sonra sıra gerçekten önemli kararlara geldiğinde zihnimizde enerji kalmıyor. Oysa hayatımızı değiştiren şeyler bunlar değil. Bir iş teklifini kabul etmek ya da etmemek… Bunl...

Günümüzde dikkat çoğu zaman bir verimlilik aracı gibi anlaşılıyor.  Daha iyi odaklanmak, daha hızlı öğrenmek, daha üretken olmak… Oysa dikkat yalnızca zihinsel bir beceri değildir. Dikkat, insanın neye değer verdiğini gösteren sessiz bir işaret. Çünkü insan ilgilenmediği şeyi uzun süre takip edemez. Dikkatini verdiğimiz şeyler aslında hayatımızda önem verdiğimiz şeylerin bir yansımasıdır. Bu yüzden dikkat, çoğu zaman sevgiyi takip eder. Merakı takip eder. Bağlılığı takip eder. Bir insanın gerçekten önemsediği bir konuya yaklaşımı ile yalnızca mecbur olduğu bir konuya yaklaşımı arasında büyük bir fark var. Önem verdiği şey için ayrıntıları fark eder. Eksikleri görür. Düzeltmeye çalışır. Korur. Emek verir. Çünkü dikkat, özen üretir. Belki de bu yüzden Simone Weil, dikkati insanın sahip olabileceği en saf cömertlik biçimlerinden biri olarak görüyordu: “Dikkat, cömertliğin en nadir ve en saf biçimidir.” Bir insana dikkatle bakmak, onu gerçekten duymaya çalışmak, onun v...

Dün bir sohbette bu konu açıldı. Konu o kadar derinleşti ki dört saatin nasıl geçtiğini anlamadık. İnsan kendisi hakkında birçok güzel şey düşünebilir. Dürüst olduğunu, adaletten yana olduğunu, merhametli olduğunu, haksızlığa karşı sessiz kalamayacağını… Fakat bunların hiçbiri hayat tarafından sınanmadan gerçek anlamda bilinmiyor. Çünkü karakter, rahat zamanların ürünü değil. Öyle diyen de saygı duyarım. Çünkü benim için o bir "Buda" olmuştur. :) Asıl soru şu olabilir mi? Kaybetme ihtimali ortaya çıktığında ne yapıyoruz? Haklı çıkmak ile doğru olanı yapmak arasında kaldığımızda hangisini seçiyoruz? İnsan çoğu zaman kendini sözleriyle tanımlar. Oysa hayat davranışlarla ilgilenir. Epiktetos’un dediği gibi: “Felsefeni anlatma. Onu yaşa.” Bir düşünceyi savunmak kolaydır. O düşüncenin bedelini ödemek ise zordur. Dürüstlük, avantaj sağladığı yerde değil; zarar görme ihtimali olduğu yerde anlam kazanır. Sadakat, işimize geldiğinde değil; işimize gelmediğinde değer kazanır. Merhamet ...

Büyümek çoğu zaman yanlış anlaşılan bir süreç. Birçok kişi olgunlaşmayı, çocukluğa ait ne varsa geride bırakmak olarak görüyor. Daha ciddi olmak, daha kontrollü olmak, daha az hayal kurmak, daha az şaşırmak... Oysa hayatın ilerleyen dönemlerinde insanın fark ettiği şey bambaşka oluyor. Sorun çoğu zaman çocukluğumuzdan ne kadar uzaklaştığımız değil; kendimizden ne kadar uzaklaştığımız oluyor. Carl Jung kırklı yaşlarına yaklaşırken yaşadığı derin bunalım döneminde dikkatini dış dünyadan iç dünyasına çevirmişti. Aradığı şey yeni bir kimlik değil, uzun zamandır ihmal ettiği taraflarıyla yeniden buluşabilmekti. Belki de insanın hayatındaki bazı kırılmaların sebebi budur. Yolunu kaybetmek değil. Kendinden uzaklaşmak. Çocukluk denildiğinde akla çoğu zaman saflık gelir. Oysa çocukluğun asıl gücü başka bir yerdedir. Merak etmek. Soru sormak. Hayret edebilmek. Düşmekten korkmadan denemek. Hayal kurabilmek. Yetişkinlik ise bize başka hediyeler verir. Akıl. Tecrübe. Sorumluluk. Disiplin. Aslında m...

İnsanlık tarihi boyunca insanlar acı çekti, zorlandı, çıkmazlarla karşılaştı. Fakat son yıllarda dikkat çekici bir eğilim giderek daha görünür hale geldi: Toplumsal sorunlar bireysel sorunlar gibi anlatılmaya başlandı. İş yerinde tükeniyorsanız stres yönetiminiz yetersizdir. Kaygı yaşıyorsanız düşünce kalıplarınız sorunludur. Sürekli baskı hissediyorsanız sınırlarınızı koruyamıyorsunuzdur. Çalıştığınız düzen sizi tüketiyorsa uyum becerileriniz eksiktir. Sorun giderek daha az dışarıda, giderek daha fazla içeride aranmaktadır. Oysa bazen insanın yaşadığı sıkıntının kaynağı kendi iç dünyası değil, içinde bulunduğu koşullar olabilir. Hintli düşünür Jiddu Krishnamurti bu konuda son derece çarpıcı bir tespitte bulunur: “Derin biçimde hasta bir topluma iyi uyum sağlamış olmak, sağlık göstergesi değildir.” Bu söz yalnızca psikolojiyi değil, yaşadığımız çağın temel çelişkilerinden birini de anlatır. Çünkü birçok insan, içinde bulunduğu sistem tarafından yıpratılmasına rağmen, dönüp ...